“E-Notarius.uz” portalı – waqtıńız hám naq pulıńızdı únemleytuǵın sanlı sistema: onlayn notarial xızmetler hám olardıń abzallıqları.
Búgingi kúnde mámleketimizde barlıq tarawlar qatarında notariat sistemasında da sanlastırıw processleri jedel pátlerde alıp barılmaqta. Xalıqqa huqıqıy xızmet kórsetiwdiń sapasın arttırıw, puqaralardıń waqtı hám qarjısın únemlew maqsetinde “E-Notarius.uz” portalı arqalı aralıqtan (onlayn) notarial xızmetler kórsetiw jolǵa qoyıldı.
Usı bayanatımızda Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligi tárepinen 2020-jıl 30-martta 3235-san menen dizimge alınǵan “Notariuslar tárepinen notarial háreketlerdi ámelge asırıw tártibi haqqındaǵı instrukciya”ǵa kirgizilgen sońǵı ózgerisler hám onlayn tárizde ámelge asırılıwı múmkin bolǵan notarial háreketlerdiń túrleri haqqında tolıq toqtap ótemiz.
3235-sanlı Instrukciyaǵa kirgizilgen tiykarǵı ózgerislerdiń mánisi Instrukciyaǵa kirgizilgen jańa qosımsha hám ózgerisler nátiyjesinde notarial háreketlerdi videokonferencbaylanıs (VKA) arqalı aralıqtan turıp ámelge asırıwdıń huqıqıy hám ámeliy mexanizmi tolıq jaratıldı.
Kirgizilgen ózgerislerge bola, endi:
• Identifikaciya procesi: Notarius tárepinen puqaranıń shaxsı aralıqtan turıp, Mámleketlik personallastırıw orayınıń maǵlıwmatlar bazasınan paydalanǵan halda Face-ID (júzdi tanıw) sisteması arqalı avtomatikalıq túrde tastıyıqlanadı.
• Qol qoyıw tártibi: Hújjetler puqaranıń Elektron sanlı qolı (ERI) yamasa mobil telefon nomerine keletuǵın SMS-tastıyıqlaw kodı hám biometrikalıq identifikaciya arqalı qol qoyıladı.
Eksterritoriallıq principi: Onlayn notarial háreketlerdi ámelge asırıwda múrájat etiwshi qaysı aymaqta (hátte sırt elde) bolıwına qaramastan, ózi qálegen notariustı tańlaw huqıqına ie boldı.
Onlayn (aralıqtan) tárizde ámelge asırılatuǵın notarial háreketler túrleri.
Búgingi kúnde Qollanba tiykarında 18 túrdegi notarial háreketlerdi aralıqtan turıp, notarial uyımǵa barmastan ámelge asırıw imkaniyatı bar. Olardıń tiykarǵıları tómendegilerden ibarat:
1. Arza hám kelisimlerdi tastıyıqlaw:
• Erjetpegen perzentti sırt elge alıp shıǵıw ushın ata yaki ananıń razılıq arzası;
• Erli-zayıplınıń ulıwma birgeliktegi múlkin basqarıwǵa (satıw, sawǵa etiw, girewge qoyıw) razılıǵı;
• Miyrastan waz keshiw yaki miyrastı qabıl etiw haqqındaǵı arzalar;
• Turaq jayǵa turaqlı yamasa waqtınsha dizimge alıw (propiska) ushın múlk iesiniń razılıq arzası.
2. Isenim xatların rásmiylestiriw:
Avtotransport quralların basqarıw hám basqarıw ushın isenim xatları;
• Kóshpes múlk obektlerin (turaq jay, jer uchastkası) basqarıw hám basqarıw boyınsha isenim xatları;
• Sud, bank hám basqa mámleketlik mákemelerde wákillik yetiw ushın beriletuǵın isenimnamalar.
3. Shártnamalardı tastıyıqlaw:
Turaq jay hám turaq jay emes ijara shártnamaları;
• Qarız shártnamaları (táreplerdiń hár ekewi onlayn tárizde videokonferencbaylanısqa shıqqan halda);
• Biypul paydalanıw (ssuda) shártnamaları.
4. Basqa notarial háreketler:
Puqaranıń tiri ekenligi yamasa belgili bir orında ekenligi faktin tastıyıqlaw;
• Hújjetlerdiń bir tilden basqa tilge awdarmasınıń durıslıǵın gúwalıqlaw;
• Hújjetlerdiń nusqaları hám olardan alınǵan kóshirmeler durıslıǵın tastıyıqlaw.
Onlayn notarial xızmetlerdiń abzallıqları
• Waqıt hám qarjı únemleniwi: Puqaralar notarial uyımǵa barıp, náwbet kútip otırmaydı. Jol kireyi hám basqa da qárejetler únemlenedi.
Qolaylıq: Dúnyanıń qálegen jerinen turıp, internetke jalǵanǵan smartfon yamasa kompyuter arqalı xızmetten paydalanıw múmkin. Ásirese, sırt elde jumıs islep atırǵan watanlaslarımız ushın bul úlken qolaylıq bolıp esaplanadı.
• Qáwipsizlik: Biometrikalıq identifikaciya (Face-ID) arqalı shaxstı tastıyıqlaw qálbekilestiriw hám aldawshılıq jaǵdaylarınıń aldın aladı. Notarius penen sóylesiw procesi audio hám video formatta jazıp alınadı hám sistemada saqlanadı.
Juwmaq ornında sonı atap ótiw kerek, 3235-sanlı instrukciyaǵa kirgizilgen bul ózgerisler puqaralarımız ushın shın mánisinde zamanagóy hám operativ huqıqıy xızmetler dáwirin baslap berdi. Biziń wazıypamız – bul jaratılǵan sanlı imkaniyatlardı xalıq arasında keńnen úgit-násiyatlaw, olarǵa portaldan qalay paydalanıwdı ámeliy tárizde túsindiriw hám jámietimizde huqıqıy mádeniyattı jáne de arttırıwdan ibarat.
